Witamy na naszej stronie:
buty telemarkowe |
| Buty stanowią bardzo ważny element telemarkowego wyposażenia i w dużym stopniu determinują możliwości narciarza. Wybór nie jest łatwy i ciężko jest jednoznacznie doradzać konkretny typ buta. Buty telemarkowe można generalnie podzielić na trzy główne kategorie: - Buty plastikowe - Buty skórzane - Buty skórzano-plastikowe W każdej z kategorii istnieje spora różnorodność oferowanych modeli (aczkolwiek asortyment dostępny w Polsce jest raczej skromny). Oprócz materiału, z którego wykonane są buty, poszczególne modele różnią się wysokością, sztywnością i typem wiązania, do którego są przystosowane. Buty plastikowe stanowią najbardziej technologicznie zaawansowany element wyposażenia telemarkowego. Na pierwszy rzut oka przypominają zjazdowe skorupy, jednak wykonane są ze znacznie bardziej wyrafinowanych materiałów, co w połączeniu z odpowiednią konstrukcją zapewnia możliwość pracy buta na zgięciu palców. W tym miejscu warto zauważyć, że w przypadku butów telemarkowych mówi się o dwóch rodzajach elastyczności (lub, jak kto woli sztywności). Pierwsza to elastyczność w kostce, czyli na ile but pozwala nam się pochylić do przodu. Drugi rodzaj to elastyczność w śródstopiu, czyli na ile but ugina się na zgięciu palców. Buty plastikowe przeznaczone są do zjazdu i doskonale sprawdzają się nawet w bardzo trudnych warunkach - przy tym, dzięki szerokim możliwościom regulacji, są również wystarczająco wygodne do uprawiania turystyki narciarskiej. Spośród wszystkich typów butów telemarkowych najlepiej nadają się do wyczynów ski-alpinistycznych. W obecnej chwili jest trzech głównych producentów tego typu butów: Garmont, Scarpa i Crispi. Pomimo drobnych różnic wszyscy producenci oferują bardzo zbliżoną linię modeli. Aczkolwiek specjaliści podkreślają, że każda z tych firm dopracowała się pewnych istotnych cech indywidualnych swoich produktów. I tak w opinii ekspertów: - Crispi to najbardziej elastyczne z wszystkich butów (zarówno, jeśli idzie o sztywność śródstopia jak i kostki); osiągnięto to dzięki konstrukcji skorupy buta zbudowanej z dwóch rodzajów tworzywa sztucznego (Pebax) o różnej sztywności; ponadto buty Crispi mają stosunkowo cienkie podeszwy; panuje opinia, że buty Crispi lepiej niż innych firm pasują na stopy o niewielkiej objętości (tzw. tęgości), aczkolwiek mogą sprawiać kłopoty osobom z wysokim podbiciem. - Garmont oferuje buty, które są bardziej dostosowane do stóp o większej tęgości; ostatnio firma wprowadziła do swej standardowej oferty termo kształtowalne buty wewnętrzne (G-fit), dzięki czemu można w sposób optymalny dopasować but wewnętrzny do własnej stopy; ponadto Garmont oferuje najszerszą gamę modeli przeznaczonych specjalnie dla kobiet. - Scarpa - buty tej firmy uważane są za najsztywniejsze, między innymi z powodu stosunkowo dużej różnicy między elastycznością w śródstopiu a w kostce; Scarpa w swej filozofii tworzenia butów kieruje się zasadą dopasowywania konstrukcji do najtrudniejszych rodzajów stóp. Poniżej przedstawiamy krótką charakterystykę poszczególnych typów butów telemarkowych na przykładzie starszych jak i obecnych modeli Garmonta: Podsumowując, poszczególne typy butów plastikowych różnią się między sobą sztywnością, wysokością, masą i ceną. Decyzja o wyborze konkretnego modelu musi być uzależniona przede wszystkim od preferowanego rodzaju "telemarkowania". Zasada jest prosta: im but wyższy i sztywniejszy, tym lepiej się w nim jeździ, zaś mniej komfortowo chodzi. Do uprawiania głównie turystyki narciarskiej sugerowalibyśmy skorupy klasy Excursion / Veloce. Z kolei dla miłośników ostrej jazdy Ener-G. Poza tym z praktyki wiemy, że na wybór butów wpływa również ich cena (różnica między Excurison a Ener-G jest około dwukrotna) oraz dostępność poszczególnych modeli i ich rozmiarów. Osobną kategorię zaczynają stanowić plastikowe buty systemu NTN. Możemy do nich zaliczyć na razie zaliczyć Scarpa Terminator X oraz Crispi Evo. Są szokująco lekkie a przy tym gwarantują doskonałą kontrolę nad nartą. Więcej na ich temat znajdziecie tutaj i tutaj. Do niedawna telemark uprawiało się wyłącznie w butach skórzanych, gdyż tylko skóra zapewniała odpowiednią dla telemarku pracę buta. Buty skórzane wciąż oferują wiele zalet, do których należą przede wszystkim wygoda, stosunkowo niewielka masa i niska cena. Jednak należy dodać, że tego typu buty nie zapewniają dobrego trzymania stopy, a zatem i kontroli narty w czasie jazdy (ostrzejszy stok, lód, jazda z cięższym plecakiem, itp.). Dlatego też bardzo szybko wypierane są przez najlżejsze typy butów plastikowych (np. Garmont Excursion, Scarpa T4), które oferują zacznie lepsze parametry zjazdowe, a przy tym są bardzo wygodne do chodzenia. Trzymanie stopy w butach skórzanych zależy oczywiście od wysokości buta i grubości skóry. Jeżeli już się decydujemy na buty skórzane to należy kupić jak najwyższe. Buty skórzane są przeznaczone przede wszystkim do turystyki narciarskiej - są lekkie i wygodne, a także wystarczające do niezbyt ostrych zjazdów. Nie należy jednak wybierać tego typu sprzętu, gdy chce się nieco więcej zjeżdżać. Góry typu Beskid Sądecki albo Żywiecki (szczególnie z większym plecakiem) to już trochę za dużo dla przeciętnych butów skórzanych - Beskid Niski jeszcze ujdzie. Przeciętne przeciętnymi, niemniej jednak można jeszcze znaleźć modele butów skórzanych, które dobrze poradzą sobie we wspomnianych wyżej górach. W zasadzie są to buty skórzane, jednak w celu nadania im większej sztywności i lepszego trzymania stopy, zostały zastosowane plastikowe elementy wzmacniające. Należy pamiętać, że pod względem przydatności do jazdy telemarkiem tego typu sprzęt jest bardziej zbliżony do butów skórzanych niż plastikowych. Dlatego też powinny być wybierane raczej do turystyki narciarskiej niż ostrej jazdy. Buty wspinaczkowe – specjalny rodzaj butów stosowany we wspinaczce skalnej/sportowej. Buty wspinaczkowe poprzez swój kształt wymuszają odpowiednie ułożenie stopy, która umożliwia wykorzystanie małych elementów rzeźby skalnej - takich jak: stopnie, krawędzie, dziurki itd. - Buty zasadniczo można podzielić na kilka grup: ekstremalnie asymetryczne - najbardziej profilowane do środka stopy, tzn. linia pięta-paluch jest mocno wygiętym łukiem. Zazwyczaj posiadają też zakrzywiony w dół czubek, który znacząco ułatwia stawianie stopy stopniach w dużym przewieszeniu. Muszą mieć mocną i odpwiednio ukształtowaną piętkę do haczenia. Super precyzyjne, raczej wyczynowe i nie na każdą drogę (Nepa Spider, La Sportiva Testarossa, Evolv Predator) średnio asymetryczne twarde - mniej wykręcające stopę, wygodniejsze od super asymetrycznych, a dzięki twardej podeszwie pozwalają stawać na małe stopnie osobom o słabszym paluchu/śródstopiu. Dla zaawansowanych i średnio zaawansowanych, raczej na krawądki niż tarcie (Rock Pillars Zerocks, 5.10 Anasazi, La Sportiva Miura) średnio asymetryczne miekkie - bardzo dobrze działają na tarcie jak i stoją na krawędziach, radzą robie w dziurkach. Dla średnio i mocno zaawansowanych (Rock Pillars Pearl, Rock Pillars Top Gun, La Sportiva Katana, Boreal Stingma) symetryczne - wygodne, dość sztywne, nie wymagają super silnej stopy, ale ich precyzja bywa słaba. Polecane dla poczatkujących i średnio zaawansowanych, a także na dość łatwe, ale długie drogi (5.10 Coyote, La Sportiva Mythos) - Dodatkowym kryterium podiału może być sposób mocowania butów na stopie. Tak więc mamy: buty wiązane (lace up) - dobrze trzymające stopę, pozwalają idealnie rozłożyć nacisk w odpowiednich miejscach, długo się je zakłada i ściąga; nawet po rozbiciu stosunkowo dobrze trzymają buty na rzepy (velcro) - mniej precyzyjnie mocowane (ale zazwyczaj kompensowane odrobinę inną konstrukcją pantofla), ale za to wygodnie i szybkie zakładanie, co jest ważne na boulderach czy na długich drogach; potrafią zrobić się za luźne do noszenia na ekstremalnych drogach buty wsuwane (baletki) - lekkie pantofle trzymające stopę dzięki gumie, dobrze dopasowane, z czasem robią się "kapciowate", idealne na bouldery czy panel - Podeszwy butów wspinaczkowych są wykonywane z gumy o wysokim współczynniku tarcia. Najbardziej znane rodaje gumy to: Vibram - istnieje kilka jej rodzajów, stosowana przez wiele firm, m.in. Rock Pillars, La Sportiva, Mammut Stealth - kolejne generacje tej gumy pojawiają się w butach amerykańskiej firmy 5.10 Trax - także w wielu odmianach, w butach Nepa Grippin - Rock Pillars FriXion - La Sportiva |
Zapraszamy do komentowania (4) oraz zapoznania się z artykułami